Interview Hans ter Brake, sectorale planningstafel ggz door Thijs Doorenbosch
Welke onderwerpen spelen op de sectorale planningstafels in de zorg? Dit overleg per sector moet ervoor zorgen dat de digitalisering in de zorg goed doordacht en efficiënt wordt uitgevoerd. Het initiatief komt voort uit de Nationale Visie en Strategie voor het gezondheidsinformatiestelsel. We spreken met Hans ter Brake, verantwoordelijk voor business development bij Health Cloud Initiative (HCI) en vertegenwoordiger namens OIZ bij de sectorale planningstafel geestelijke gezondheidszorg (ggz).
De planningstafel ggz heeft dit jaar het werk aan de Roadmap Digitalisering ggz afgerond, meldt Hans ter Brake aan het begin van het interview. Dat is een belangrijke mijlpaal voor dit sectorale overleg. Nu draait het erom de uitvoering van de roadmap vorm te geven.
Wat zijn de belangrijke punten die zijn vastgesteld in de roadmap?
De ggz wil vertrekken vanuit de eigen informatiebehoeften en heeft een aantal use cases opgesteld. De landelijke en Europese ontwikkelingen geven daarbij richting aan de manier waarop we dat zouden moeten doen.
De verwijzing van de huisarts naar de ggz is voor ons heel belangrijk omdat die toegang geeft tot een heel netwerk aan specialisten. Daarbinnen is een goede informatie-uitwisseling belangrijk. Mensen komen met psychische klachten bij de huisarts, maar daar kunnen heel verschillende oorzaken voor zijn. Klachten komen bijvoorbeeld voort uit financiële problemen of uit relationele problemen. De huisarts bepaalt uiteindelijk of een afspraak met iemand uit de ggz nodig is of met iemand uit het sociale domein, bijvoorbeeld een financieel adviseur of een relatietherapeut. Klachten kunnen bovendien meerdere oorzaken hebben die met elkaar samenhangen. Een nieuwe ontwikkeling in de ggz is het MGN, het Mentale Gezondheidsnetwerk. De huisarts kan daar naartoe verwijzen voor een verkennend gesprek.
Ggz-aanbieders verwijzen ook binnen de ggz door. Daarnaast is er informatie-uitwisseling met de ggz-crisisdienst nodig. Voor de uitwisseling van gegevens tussen al die partijen moeten eerst de informatiebehoeften in kaart worden gebracht. Vervolgens kunnen er standaarden omheen worden opgesteld en duidelijk worden wie toegang mag krijgen tot welke gegevens.
Hoe verloopt dat proces
Er zijn nu drie bijeenkomsten geweest. Het streven is om vier keer per jaar te vergaderen. Daarnaast zijn er diverse overleggen ter voorbereiding. Het planningsoverleg is een nuttige manier om die onderwerpen gezamenlijk op te pakken en onderling vertrouwen op te bouwen. Uiteindelijk hebben alle deelnemers – brancheorganisaties, enkele grotere ggz-instellingen, leveranciers en betrokken landelijke organisaties – een gezamenlijk belang, namelijk een betere patiëntenzorg. Grote zorgorganisaties kunnen gemakkelijker medewerkers vrijmaken voor dit beleidswerk. Kleinere partijen hebben daarvoor vaak minder tijd en geld. Ik maak me wel zorgen dat hun behoeften daardoor ook minder doorklinken in het overleg. De uitwerking van de roadmap moet ook bruikbaar en betaalbaar zijn voor kleinere organisaties. Daar wil ik me voor inzetten.
Worden er al concrete stappen gezet om tot die informatie-uitwisseling te komen?
Ik denk dat we in Nederland grote vooruitgang hebben geboekt, maar vooral intramuraal. Elke huisarts en elke ggz-organisatie heeft een goed systeem. Maar de data-uitwisseling komt veel te langzaam op gang. We willen allemaal vernieuwing in de zorg en ook sector overstijgend samenwerken. Daarvoor is digitale ondersteuning erg belangrijk, maar de digitale infrastructuur om dat te realiseren is onvoldoende aanwezig. We zijn daarvoor te afhankelijk van de medewerking van leveranciers en de bereidwilligheid van zorgaanbieders. Elke zorgaanbieder moet namelijk steeds weer de portemonnee trekken voor een nieuwe koppeling. Het gevolg is ook dat patiënten voor hun behandeling vaak in verschillende zorgportalen moeten kijken.
Mijn persoonlijke mening is dat de overheid daar een belangrijke rol heeft. Vergelijk het met transport. We hebben wegen, kanalen en spoorwegen die door de overheid worden aangelegd en onderhouden en waar iedereen gebruik van kan maken. Als er morgen een nieuw type vrachtauto komt, kan die gewoon gebruik maken van de snelweg. Ik zie graag dat de overheid zegt: ‘Wij zorgen ook voor de aanleg en het onderhoud van de data-infrastructuur in de zorg, maar jullie hebben als instellingen de plicht om daarop in te pluggen’. De zorgverzekeraars en de gemeenten – als opdrachtgever in de geestelijke gezondheidszorg – kunnen daar ook een rol in hebben door de aansluiting op een gemeenschappelijke infrastructuur als eis op te nemen in de contracten.
Wie zou daarvoor de eerste stappen moeten zetten?
Ja, dat is nu eigenlijk niet goed belegd. Je kunt wel verantwoordelijkheid nemen, maar daar hangen rechten en plichten aan, én financiële aspecten. Dat hebben we gezien met de persoonlijke gezondheidsomgeving. Het kost geld om zoiets op te zetten en daar was initieel subsidie voor. Eerst waren er 72 PGO-aanbieders. Eind april 2024 stopte het ministerie van VWS de ‘openhouse-regeling’. Toen waren er opeens nog maar 13 aanbieders. Vervolgens kwam er een aanbesteding waarbij er drie PGO-aanbieders werden geselecteerd. De rest kon zijn activiteiten voor eigen rekening en risico voortzetten. Dus duurzame financiering van de infrastructuur is belangrijk. Voor het wegennet is het ondenkbaar dat er een stuk snelweg wordt afgebroken omdat een gemeente niet meer wil meebetalen. In de zorg is dat heel denkbaar, want er is geen garantie voor blijvende dienstverlening. Voor dit soort overkoepelende use cases moet er dus een vast tarief worden afgesproken of het moet gratis worden voor de gebruikers en door de overheid worden betaald. Dit is wel mijn persoonlijke mening. Als je dat aan andere leden van de planningstafels zou vragen, krijg je misschien een andere kijk op de zaak.
Wat is de meerwaarde van de sectorale planningstafel ggz?
Het is een heel nuttig overleg. Er komen veel onderwerpen aan bod. Ondanks de tegenstelling die klanten en leveranciers soms ervaren, wordt toch duidelijk dat je allemaal een hart voor de ggz hebt. Dus ik vind dat de ggz het wel al goed doet. De use cases zijn in beeld, de prioritering ook, en mochten er nieuwe use cases komen, dan is ook het afwegingsschema in beeld. Maar nu moet er gas gegeven worden op de uitvoering en dat is gewoon lastig.
Een heel gunstig bijeffect is dat je elkaar toch leert begrijpen. De koepels leren de leveranciers beter kennen en je hoort hoe leveranciers onderling praten, want je reageert op elkaar tijdens die vergaderingen. Die route van vooroverleg naar de sectorale planningstafel ggz en dan weer naar de intersectorale tafel of rechtstreeks richting VWS: ik denk dat die heel goed kan werken de komende jaren.